Weird Science

C∕2025 R3 (PanSTARRS)

English ver­sion is here

Komety to fascy­nu­jące, pier­wotne ciała nie­bie­skie, skła­da­jące się głów­nie z lodu, zam­ro­żo­nych gazów i kosmicz­nego pyłu, które krążą po wydłu­żo­nych orbi­tach wokół Słońca. Jako pozo­sta­ło­ści z okresu for­mo­wa­nia się układu pla­ne­tar­nego, pełnią funk­cję swo­i­stych kap­suł czasu, prze­cho­wu­jąc nie­na­ru­szoną mate­rię sprzed miliar­dów lat. Ich naj­bar­dziej cha­rak­te­ry­styczną cechą jest wido­wi­skowa prze­miana zacho­dząca pod wpły­wem cie­pła i pro­mie­nio­wa­nia sło­necz­nego, ponie­waż sub­li­mu­jąca mate­ria jądra two­rzy wtedy roz­le­głą gazową otoczkę oraz efek­towny war­kocz, który zwraca się w stronę prze­ciwną do gwiazdy. Bada­nie tych lodo­wych wędrow­ców pozwala nau­kow­com lepiej zro­zu­mieć ewo­lu­cję kosmosu oraz mecha­ni­zmy tran­s­portu wody i klu­czo­wych pier­wiast­ków w prze­strzeni między­gwiezd­nej.

C/2025 R3 (Pan­STARRS) to kometa hiper­bo­liczna z Obłoku Oorta, a więc po przej­ściu przez cen­tralne rejony Układu Sło­necz­nego zosta­nie naj­praw­do­po­dob­niej wyrzu­cona w prze­strzeń między­gwiaz­dową. Datę przej­ścia przez pery­he­lium wyzna­czono na 19 kwiet­nia 2026 r., kiedy to znaj­dzie się w odle­gło­ści ok. 0,5 jed­nostki astro­no­micz­nej od Słońca (75 milio­nów kilo­me­trów).

Ilustracja
Tor komety
ani­ma­cja: doda­tek autora, na pod­sta­wie: https://ssd.jpl.nasa.gov

Kometa została zau­wa­żona na zdjęciach uzy­ska­nych przez 1,8-metrowy tele­skop Rit­chey-Chre­tien w Hale­a­kala na Hawa­jach, w ramach prze­glądu Pan­STARRS, przy jasno­ści obser­wo­wa­nej około 20m. Głowa wyda­wała się roz­pro­szona, o śred­nicy około 2,5 sekundy łuku, i nie było widocz­nego war­ko­cza. Sze­roki war­kocz o dłu­go­ści 10 sekund łuku udało się jed­nak zau­wa­żyć na kolej­nych zdjęciach wyko­na­nych przez Tele­skop Kana­dyj­sko-Fran­cu­sko-Hawaj­ski. 11 wrze­śnia 2025 r. kometa znaj­do­wała się w odle­gło­ści 3,60 AU (539 milio­nów km) od Słońca.

W stycz­niu kometa miała jasność około 17m, ale późn­iej zaczęła szybko jaśnieć. W poło­wie marca jej jasność wzro­sła do około 9m. 20 marca 2026 roku kometa została wykryta wizu­al­nie przez Alana Hale'a za pomocą lor­netki 10x50. 21 marca ogon komety miał dłu­gość około jed­nego stop­nia. 4 kwiet­nia kometa miała jasność widoczną ~6m.

Obser­wa­cje

13.04.2026, około godziny 3:30 – Kato­wice
Warunki: miej­skie, duże zanie­czysz­cze­nie świa­tłem, mini­malne zach­mu­rze­nie

Pla­nu­jąc obser­wa­cję komety, przy­go­to­wa­łem się na czu­wa­nie wcze­snym ran­kiem, jesz­cze przed wscho­dem Słońca. Obiekt znaj­do­wał się wówczas nisko nad hory­zon­tem w gwiaz­do­zbio­rze Pegaza Pega­sus. Mimo wyma­ga­jących warun­ków pod­jąłem próbę uwiecz­nie­nia komety, a uzy­skany efekt (Fot. 1) uzna­łem za w pełni satys­fak­cjo­nu­jący.

Ilustracja: Fot. 1 - bez opisu

Fot. 1 - bez opisu

Ilustracja: Fot. 1 - z opisem

Fot. 1 - z opisem

Poniższa ani­ma­cja uka­zuje poło­że­nie obiektu na tle Układu Sło­necz­nego:

Ilustracja
Poło­że­nie komety w momen­cie obser­wa­cji
ani­ma­cja: doda­tek autora, na pod­sta­wie: https://ssd.jpl.nasa.gov

Szcze­gółowe pomiary para­me­trów orbi­tal­nych komety jed­no­znacz­nie wska­zują, że poru­sza się ona po tra­jek­to­rii hiper­bo­licz­nej, co ozna­cza, że posiada ener­gię wystar­cza­jącą do trwa­łego opusz­cze­nia gra­wi­ta­cyj­nego wpływu naszej gwiazdy dzien­nej. Po przej­ściu przez punkt pery­he­lium obiekt zacz­nie nie­o­dw­ra­cal­nie odda­lać się od Słońca, zwięk­sza­jąc dystans, aż osta­tecz­nie sta­nie się wędrow­cem w prze­strzeni między­gwiezd­nej. Dla ziem­skiego obser­wa­tora jest to zatem zja­wi­sko uni­kalne i jed­no­ra­zowe, gdyż ta kon­kretna kometa nigdy więcej nie pow­róci już w głąb Układu Sło­necz­nego.

Para­me­try foto­gra­fii 1:

  • Canon EOS 60D
  • Czas eks­po­zy­cji: 120s (stack 24 kla­tek po 5s)
  • ISO: 1000
  • Obiek­tyw: typu zoom
  • Prze­słona: f/4

Lite­ra­tura dodat­kowa:

Marek Ples

Aa