M46 - Gromada Otwarda w Rufie
| English version is here |
Messier 46 lub inaczej NGC 2437 stanowi jedną z ciekawszych gromad otwartych na nocnym niebie. Jest położona w gwiazdozbiorze Rufy Puppis, stanowiącym bogaty w gwiazdy rejon Drogi Mlecznej. Obiekt ten został odkryty i skatalogowany przez słynnego francuskiego astronoma Charles’a Messiera, który oficjalnie wpisał go do swojego katalogu 19 stycznia 1771 roku. M46 to jedna z tych gromad otwartych, które w katalogu wyglądają niepozornie, a w praktyce potrafią zaskoczyć – nie tyle efektownością, co treścią zawartą w polu widzenia.
Gromada znajduje się w odległości około 5,0–5,4 tysięcy lat świetlnych od Ziemi i oddala się od nas z prędkością 41,4 km/s. Cała struktura zajmuje w przestrzeni obszar o średnicy około 30 lat świetlnych, a jej wiek szacuje się na 250–300 milionów lat. W skali astronomicznej jest to obiekt stosunkowo młody, składający się z gwiazd, które uformowały się z jednego obłoku molekularnego w podobnym czasie. Najmasywniejsze składniki układu dawno już zeszły z głównego ciągu, a sama gromada, jak wiele obiektów tego typu, stopniowo ulega rozproszeniu w dysku Galaktyki.
Gromada charakteryzuje się bogactwem gwiazd, których liczbę ocenia się na około 500 obiektów. Wśród nich wyróżnia się grupa około 150 gwiazd o jasności obserwowanej mieszczącej się przeważnie w granicach od 10m do 13m. Najjaśniejsi członkowie należą do typu widmowego A0, przy czym osiągają jasność obserwowaną na poziomie 8,7m.
Obserwacje
24.01.2026, około godziny 22:00 - Katowice
warunki miejskie, wysoki poziom zanieczyszczenia światłem
Podczas obserwacji z terenu Polski M46 jest obiektem stosunkowo trudnym, ponieważ leży wyraźnie na południu. W praktyce oznacza to, że nawet w najlepszym momencie sezonu obserwacyjnego gromada nie wspina się wysoko nad horyzont. To z kolei wzmacnia wpływ zarówno atmosfery, jak i zanieczyszczenia świetlnego na uzyskane efekty. Mimo wszystko, przy odpowiednich warunkach można uchwycić gromadę.
Najbardziej intrygującym aspektem Messier 46 jest obecność mgławicy planetarnej NGC 2438, która wizualnie wydaje się być osadzona głęboko wewnątrz gromady. To niezwykłe sąsiedztwo jest jednak wyłącznie złudzeniem. Dokładne pomiary wektora prędkości mgławicy oraz gwiazd, że nie należy ona do M46. Różnice w wieku obu obiektów oraz ich wzajemny ruch dowodzą, że mgławica znajduje się w innej odległości i jej obraz jedynie przypadkowo nakłada się na widok gromady, tworząc jeden z ciekawszych kosmicznych kolaży dostępnych dla amatorskich teleskopów. Przypadki fizycznego występowania mgławic planetarnych w obrębie gromad gwiazd są stosunkowo rzadkie, niemniej jednak występują - tak jest w przypadku obiektu M37.
Parametry fotografii 1:
- sumaryczny czas ekspozycji: 80 minut (stack 40 klatek RAW po 120s, z wykorzystaniem odpowiedniej ilości klatek typu dark, bias i flat)
- ISO: 1600
- aparat fotograficzny Canon EOS 60D
- refraktor achromatyczny Messier AR-152S (w ognisku głównym, z filtrem redukującym zanieczyszczenie światłem)
- statyw: głowica paralaktyczna, wykorzystano autoguiding.
Literatura dodatkowa:
- Wu Z.-Y., et al., The orbits of open clusters in the Galaxy, Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, 2009, 399(4), str. 2146-2164
- Majaess D. J., Turner D., Lane D., In Search of Possible Associations between Planetary Nebulae and Open Clusters, Publications of the Astronomical Society of the Pacific, 2007, 119(862), str. 1349
- Davidge T. J., The Open Cluster NGC 2437 (Messier 46), Publications of the Astronomical Society of the Pacific, 2013, 125(924), str. 115-125
- Mermilliod J.-C., Clariá J. J., Andersen J., Piatti A. E., et al., Red giants in open clusters. IX. NGC 2324, 2818, 3960 and 6259, Astronomy & Astrophysics, 2001, 375, str. 30-39
- Öttl S., et al., Ionization structure of multiple-shell planetary nebulae. I. NGC 2438, Astronomy & Astrophysics, 2014, 565, str. A13
- Dalnodar S., The ionization state of the halo planetary nebula NGC 2438, Planetary Nebulae: An Eye to the Future, Proceedings of the IAU Symposium, 2012, 283, str. 338-339
Marek Ples